Nedir?
Boy kısalığı, bir çocuğun boyunun yaş ve cinsiyete göre beklenen persentil eğrilerinin belirgin şekilde altında kalmasıdır. Çoğu zaman aile yapısına bağlı normal bir varyasyon olsa da, bir kısım çocukta büyüme hormonu eksikliği, kronik hastalıklar, genetik sendromlar veya beslenme yetersizliği gibi tedavi edilebilir nedenler rol oynar. Büyüme hormonu eksikliği, hipofiz bezinin yeterli büyüme hormonu üretememesi sonucu ortaya çıkar ve büyüme hızında belirgin bir yavaşlama ile kendini gösterir.
Nedenleri
- Ailesel (genetik) kısa boy ve yapısal büyüme-ergenlik gecikmesi
- Büyüme hormonu eksikliği veya hipofiz bezi ile ilgili sorunlar
- Kronik hastalıklar (böbrek, kalp, çölyak hastalığı gibi sindirim sistemi hastalıkları)
- Genetik sendromlar (örn. Turner sendromu, iskelet displazileri)
- Yetersiz veya dengesiz beslenme
- Doğum öncesi gelişim geriliği (SGA — gebelik yaşına göre düşük doğum ağırlığı)
Belirti ve Bulgular
- Yaşıtlarına göre belirgin şekilde kısa boy
- Yıllık büyüme hızının beklenenin altında kalması (büyüme eğrisinde düşüş)
- Ergenlik bulgularının gecikmesi
- Bazı vakalarda tipik yüz-vücut özellikleri (altta yatan sendroma bağlı olarak)
Değerlendirme
Değerlendirme, çocuğun büyüme eğrisinin ayrıntılı incelenmesi, aile boylarının (hedef boy) hesaplanması, kemik yaşı grafisi (el bilek grafisi) ve gerekli görüldüğünde hormon düzeylerinin (IGF-1, IGF-BP3, tiroid fonksiyonları) ve büyüme hormonu uyarı testlerinin yapılmasıyla sürdürülür. Gerekli durumlarda hipofiz bezinin görüntülenmesi (MR) ve genetik testler istenebilir.
Tedavi Yaklaşımı
Tedavi, altta yatan nedene göre planlanır. Büyüme hormonu eksikliği saptanan çocuklarda günlük büyüme hormonu replasman tedavisi ile büyüme hızında belirgin iyileşme sağlanabilir. Kronik hastalığa bağlı kısa boyda öncelik altta yatan hastalığın tedavisidir. Ailesel kısa boyda ise düzenli izlem genellikle yeterlidir. Tedavinin başarısı, erken tanı ve düzenli takiple yakından ilişkilidir.
Sık Sorulan Sorular
Çocuğumun boyu ne zaman endişe konusu olmalı?
Boy persentili yaşıtlarının belirgin altındaysa, yıllık uzama hızı yavaşlıyorsa veya büyüme eğrisinde ani bir düşüş varsa bir çocuk endokrinoloji uzmanına danışılması önerilir.
Büyüme hormonu tedavisi güvenli midir?
Büyüme hormonu tedavisi, doğru endikasyonla ve uzman hekim takibinde uygulandığında onlarca yıldır kullanılan, güvenliği ve etkinliği iyi belgelenmiş bir tedavidir. Tedavi süresince düzenli klinik ve laboratuvar takibi gerekir.
Her kısa boylu çocuğa büyüme hormonu mu verilir?
Hayır. Büyüme hormonu tedavisi yalnızca belirli tıbbi kriterleri karşılayan, ayrıntılı değerlendirme sonrası uygun görülen çocuklara önerilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Çocuğunuza özel değerlendirme için lütfen bir çocuk endokrinolojisi uzmanına başvurun.